Một quyết định kinh doanh bình thường có thể tạo ra rủi ro thuế
Một doanh nghiệp quốc tế vừa giành được hợp đồng lớn tại một thị trường mới. Khách hàng đã sẵn sàng ký. Bộ phận kinh doanh cần đưa ra quyết định rất thực tế: công ty nào trong tập đoàn sẽ đứng tên hợp đồng? Câu trả lời thường rất đơn giản. Doanh nghiệp có thể chọn pháp nhân đã có giấy phép phù hợp, tài khoản ngân hàng sẵn có hoặc đã được đăng ký trong hệ thống nhà cung cấp của khách hàng. Về mặt thương mại, đây có thể là lựa chọn nhanh chóng và hợp lý. Tuy nhiên, trong môi trường thuế doanh nghiệp hiện nay của UAE, quyết định này có thể tạo ra những hệ quả lớn hơn nhiều so với dự kiến. Vấn đề không chỉ nằm ở việc công ty nào xuất hóa đơn hay ghi nhận doanh thu. Cơ quan thuế có thể quan tâm đến việc công ty nào thực sự thực hiện công việc, ai đưa ra quyết định, ai kiểm soát rủi ro và nguồn lực thực tế nằm ở đâu. Nếu pháp nhân ký hợp đồng khác với pháp nhân thực hiện phần lớn hoạt động tạo ra giá trị, doanh nghiệp có thể phải giải thích vì sao lợi nhuận lại được ghi nhận tại một công ty thay vì một công ty khác. Đây là lý do những quyết định tưởng như chỉ mang tính vận hành có thể trở thành một phần quan trọng trong hồ sơ thuế của doanh nghiệp.
UAE bước sang giai đoạn quản lý thuế doanh nghiệp thực chất hơn
UAE bắt đầu áp dụng hệ thống thuế doanh nghiệp từ các năm tài chính bắt đầu vào hoặc sau ngày 1/6/2023. Theo Bộ Tài chính UAE, mức thuế doanh nghiệp là 0% đối với phần thu nhập chịu thuế không vượt quá AED 375.000 và 9% đối với phần thu nhập chịu thuế vượt ngưỡng này. Hệ thống cũng áp dụng các quy định riêng đối với doanh nghiệp trong khu vực tự do nếu đáp ứng điều kiện của Qualifying Free Zone Person. Điều này có nghĩa UAE vẫn duy trì môi trường thuế cạnh tranh nhưng đồng thời yêu cầu doanh nghiệp có khả năng chứng minh cách thức họ tạo ra thu nhập và xác định nghĩa vụ thuế. Đối với các tập đoàn có nhiều pháp nhân tại UAE hoặc hoạt động xuyên biên giới, vấn đề càng trở nên quan trọng. Một doanh nghiệp có thể có công ty tại Dubai, Abu Dhabi, một khu vực tự do và một pháp nhân ở nước ngoài. Nếu các công ty này thực hiện giao dịch với nhau, việc xác định giá, chức năng, tài sản và rủi ro không thể chỉ dựa trên tên gọi của hợp đồng. Cơ quan thuế có thể xem xét bản chất kinh tế của giao dịch và cách thức hoạt động thực tế của các bên.
Transfer pricing không chỉ là câu chuyện về giá
Transfer pricing thường được hiểu đơn giản là việc xác định một công ty trong cùng tập đoàn nên tính phí bao nhiêu cho một công ty khác. Tuy nhiên, đây chỉ là phần nổi của vấn đề. Theo Federal Tax Authority, các giao dịch giữa Related Parties và Connected Persons phải tuân thủ nguyên tắc giao dịch độc lập, tức điều kiện và giá trị giao dịch cần được xem xét như thể các bên là những doanh nghiệp độc lập với nhau. Điều đó có nghĩa câu hỏi đầu tiên không nhất thiết là “giá bao nhiêu là hợp lý?”. Câu hỏi có thể phải bắt đầu bằng “giao dịch này có thực sự xảy ra theo cách được mô tả hay không?”.
Ví dụ, một công ty tại Dubai ký hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn cho một công ty liên kết ở nước ngoài. Hợp đồng ghi rằng công ty Dubai cung cấp toàn bộ dịch vụ. Nhưng nếu nhân viên thực tế làm việc tại nước khác, quyết định quan trọng được đưa ra ở nước khác và công ty Dubai chỉ thực hiện một phần công việc hành chính, doanh nghiệp cần có khả năng giải thích cấu trúc đó. Giá dịch vụ sau đó mới là bước tiếp theo trong phân tích.
Substance là yếu tố quan trọng khi xác định nơi tạo ra giá trị
Một hợp đồng có thể mô tả một giao dịch, nhưng bản thân hợp đồng không thể tạo ra hoạt động kinh doanh thực tế. Nếu một công ty được cho là chịu trách nhiệm phát triển khách hàng, quản lý dự án và chịu rủi ro thương mại, doanh nghiệp cần có bằng chứng cho thấy những chức năng đó thực sự được thực hiện. Các yếu tố có thể bao gồm nhân sự, quyền ra quyết định, tài sản sử dụng, quy trình vận hành, email, biên bản họp và các tài liệu liên quan. Hướng dẫn transfer pricing của FTA nêu rõ hồ sơ hỗ trợ có thể bao gồm functional analysis, benchmarking, hợp đồng nội bộ, biên bản cuộc họp, bằng chứng về quyết định, email, hóa đơn và các bảng tính liên quan đến việc xác định giá transfer pricing. Đây là điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý. Một báo cáo được thuê lập sau khi kết thúc năm tài chính có thể giúp phân tích giao dịch, nhưng không thể tự tạo ra nhân sự hoặc hoạt động mà doanh nghiệp thực tế không có. Nếu công ty không có đội ngũ phù hợp, không có quyền quyết định và không kiểm soát rủi ro nhưng lại ghi nhận phần lớn lợi nhuận, việc giải thích có thể trở nên khó khăn.
Ai làm việc, ai ký hợp đồng và ai chịu rủi ro?
Một trong những cách hiệu quả để doanh nghiệp tự kiểm tra cấu trúc của mình là đặt ba câu hỏi rất đơn giản: ai thực hiện công việc, ai ký hợp đồng và ai chịu rủi ro? Ba câu trả lời này không phải lúc nào cũng giống nhau. Trong một tập đoàn quốc tế, công ty A có thể ký hợp đồng với khách hàng, công ty B thực hiện dịch vụ và công ty C cung cấp công nghệ. Nếu doanh nghiệp muốn phân bổ lợi nhuận giữa các pháp nhân, cần hiểu rõ từng công ty thực sự đóng góp giá trị ở mức nào. Đây là nơi functional analysis trở nên quan trọng. Doanh nghiệp cần xác định Functions, Assets và Risks, thường được gọi là phân tích FAR. Công ty nào thực hiện chức năng quan trọng hơn, sử dụng tài sản quan trọng hơn hoặc kiểm soát rủi ro đáng kể hơn có thể cần được xem xét khác trong quá trình xác định lợi nhuận phù hợp. Điều này không có nghĩa một công ty thực hiện nhiều công việc sẽ tự động được hưởng toàn bộ lợi nhuận. Nhưng doanh nghiệp cần có cơ sở nhất quán để giải thích cách lợi nhuận được phân bổ giữa các pháp nhân.
Một email nội bộ có thể trở thành bằng chứng quan trọng
Một trong những rủi ro mà doanh nghiệp thường đánh giá thấp là thông tin nằm trong các tài liệu vận hành hàng ngày. Email, biên bản họp, tin nhắn công việc, báo giá, hợp đồng, hóa đơn hoặc tài liệu phân công nhân sự đều có thể giúp thể hiện thực tế của một giao dịch. Nếu hồ sơ thuế nói rằng công ty Dubai chịu trách nhiệm chính nhưng email nội bộ lại cho thấy mọi quyết định được thực hiện bởi đội ngũ ở nước khác, sự khác biệt này có thể tạo ra câu hỏi. Vì vậy, quản trị thuế không nên chỉ bắt đầu vài tháng trước thời điểm nộp tờ khai. FTA yêu cầu doanh nghiệp subject to Corporate Tax duy trì hồ sơ và tài liệu hỗ trợ cho thông tin được khai trong Tax Return. Với transfer pricing, FTA cũng kỳ vọng hồ sơ được chuẩn bị một cách kịp thời, lý tưởng là tại thời điểm giao dịch hoặc trước khi doanh nghiệp nộp tờ khai của kỳ tính thuế liên quan. Điều này khiến việc lưu trữ tài liệu kinh doanh trở thành một phần của quản trị thuế chứ không chỉ là nhiệm vụ hành chính.
Những phương pháp nào có thể được sử dụng để xác định giá giao dịch?
UAE cho phép doanh nghiệp sử dụng các phương pháp transfer pricing phù hợp để xác định giá trị giao dịch theo nguyên tắc độc lập. FTA liệt kê các phương pháp phổ biến gồm Comparable Uncontrolled Price, Resale Price, Cost Plus, Transactional Net Margin Method và Transactional Profit Split. Việc lựa chọn phương pháp không nên thực hiện chỉ vì một phương pháp tạo ra kết quả thuận lợi hơn. Doanh nghiệp cần xem xét đặc điểm của giao dịch, chức năng của các bên, dữ liệu so sánh và điều kiện kinh tế liên quan. Ví dụ, một công ty phân phối hàng hóa có thể được phân tích khác với công ty sở hữu tài sản trí tuệ hoặc doanh nghiệp cung cấp dịch vụ chuyên môn. Tương tự, một khoản vay nội bộ cũng cần được xem xét về lãi suất, thời hạn và các điều kiện giao dịch. FTA xác nhận rằng transfer pricing áp dụng đối với các khoản vay giữa Related Parties và Connected Persons, trong đó các điều kiện như lãi suất và thời hạn cũng cần đáp ứng nguyên tắc giao dịch độc lập.
Vì sao doanh nghiệp không nên chờ đến lúc khai thuế mới kiểm tra?
Một trong những sai lầm phổ biến là coi transfer pricing như một báo cáo cần hoàn thành vào cuối năm. Cách tiếp cận này có thể khiến doanh nghiệp phát hiện vấn đề quá muộn. Khi giao dịch đã diễn ra, hợp đồng đã ký, doanh thu đã ghi nhận và nhân sự đã thực hiện công việc, việc thay đổi cấu trúc có thể phức tạp hơn nhiều. Doanh nghiệp nên đánh giá ngay từ đầu xem pháp nhân nào phù hợp để ký hợp đồng, pháp nhân nào thực hiện dịch vụ và cách phân bổ chi phí, doanh thu, rủi ro sẽ được giải thích như thế nào. Đối với các giao dịch liên kết có giá trị lớn, việc xây dựng chính sách nội bộ trước khi ký hợp đồng có thể giúp giảm rủi ro phải điều chỉnh sau này. Đây cũng là cách giúp bộ phận kinh doanh, tài chính, pháp lý và thuế hiểu cùng một cấu trúc thay vì mỗi bộ phận có một cách nhìn khác nhau.
Deadline thuế tháng 9/2026 là lời nhắc quan trọng cho doanh nghiệp UAE
Trong năm 2026, vấn đề này càng đáng chú ý vì Federal Tax Authority đã yêu cầu những Taxable Persons có năm tài chính kết thúc ngày 31/12/2025 phải nộp Tax Return và thanh toán Corporate Tax chậm nhất vào ngày 30/9/2026. FTA cũng nhấn mạnh nghĩa vụ chuẩn bị hồ sơ sớm và thực hiện khai thuế, thanh toán đúng thời hạn thông qua hệ thống EmaraTax. Deadline này là một dấu mốc quan trọng bởi nhiều doanh nghiệp đã bước sang chu kỳ thuế thứ hai và không còn ở giai đoạn làm quen với hệ thống. Những điểm yếu từng được phát hiện trong chu kỳ đầu cần được xử lý trước khi tiếp tục phát sinh. Đặc biệt, doanh nghiệp có giao dịch liên kết nên rà soát lại hợp đồng, luồng tiền, phân công công việc và hồ sơ transfer pricing thay vì chỉ tập trung vào việc hoàn thành biểu mẫu.
Doanh nghiệp bất động sản cũng cần chú ý đến cấu trúc pháp nhân
Ngành bất động sản là một ví dụ rõ về việc nhiều pháp nhân có thể cùng tham gia một hoạt động kinh doanh. Một dự án có thể liên quan đến công ty sở hữu đất, công ty phát triển dự án, công ty quản lý, công ty marketing, công ty môi giới hoặc công ty cung cấp dịch vụ. Nếu các pháp nhân có quan hệ liên kết, việc phân bổ doanh thu và chi phí cần được xây dựng trên cơ sở thương mại và chức năng thực tế. Điều này đặc biệt đáng quan tâm trong một thị trường quốc tế như Dubai, nơi các chủ đầu tư và nhà đầu tư có thể sử dụng cấu trúc doanh nghiệp đa quốc gia. Nhà đầu tư không nên chỉ nhìn vào giá trị tài sản. Cấu trúc sở hữu, chi phí quản lý, nghĩa vụ thuế và cách dòng tiền được phân bổ cũng có thể ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư. Đối với bất động sản Dubai, việc hiểu môi trường thuế doanh nghiệp giúp nhà đầu tư có cái nhìn đầy đủ hơn về tổng chi phí và cấu trúc vận hành của doanh nghiệp liên quan đến tài sản.
Free Zone không có nghĩa là doanh nghiệp có thể bỏ qua transfer pricing
Một quan niệm dễ gây nhầm lẫn là doanh nghiệp hoạt động trong Free Zone có thể hoàn toàn đứng ngoài hệ thống Corporate Tax. Trên thực tế, các pháp nhân tại Free Zone vẫn thuộc phạm vi Corporate Tax và phải đáp ứng các điều kiện tương ứng để được hưởng chế độ thuế dành cho Qualifying Free Zone Person. Bộ Tài chính UAE nhấn mạnh Free Zone entities vẫn là Taxable Persons và phải tuân thủ các yêu cầu của Corporate Tax Law. FTA cũng xác nhận transfer pricing áp dụng cho các giao dịch giữa Related Parties và Connected Persons dù các bên nằm tại mainland, Free Zone hay một quốc gia khác. Vì vậy, việc lựa chọn địa điểm đăng ký doanh nghiệp không nên được xem là giải pháp duy nhất để giảm nghĩa vụ thuế. Doanh nghiệp vẫn phải chứng minh rằng cấu trúc và giao dịch của mình phù hợp với quy định.
Small Business Relief không đồng nghĩa với bỏ qua nguyên tắc giao dịch độc lập
UAE có cơ chế Small Business Relief dành cho những đối tượng đủ điều kiện. Theo FTA, doanh nghiệp có doanh thu không vượt quá AED 3 triệu trong kỳ hiện tại và các kỳ trước có thể đủ điều kiện lựa chọn cơ chế này, tùy các điều kiện áp dụng. Khi được hưởng relief, doanh nghiệp được xem như không có Taxable Income trong kỳ cho mục đích của cơ chế này và không phải lập transfer pricing documentation. Tuy nhiên, FTA nêu rõ doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ nguyên tắc giao dịch độc lập. Đây là điểm rất quan trọng. Việc được hưởng một cơ chế hỗ trợ không có nghĩa doanh nghiệp có thể tùy ý định giá giao dịch giữa các bên liên quan. Doanh nghiệp vẫn nên duy trì hồ sơ thương mại hợp lý và có khả năng giải thích cách thức giao dịch được thực hiện.
Quyết định kinh doanh nên được thiết kế cùng với chiến lược thuế
Bài học quan trọng nhất từ câu chuyện transfer pricing là thuế không nên được xem như một công việc xử lý sau khi hoạt động kinh doanh đã hoàn tất. Khi doanh nghiệp lựa chọn pháp nhân ký hợp đồng, thuê nhân sự, mở tài khoản, chuyển quyền sở hữu tài sản hoặc ký hợp đồng dịch vụ nội bộ, những quyết định này đều có thể tạo ra hệ quả thuế. Điều đó không có nghĩa doanh nghiệp phải để bộ phận thuế quyết định mọi hoạt động kinh doanh. Ngược lại, mục tiêu là đưa góc nhìn thuế vào quá trình ra quyết định từ sớm. Bộ phận kinh doanh có thể xác định giải pháp nhanh nhất cho khách hàng. Bộ phận pháp lý có thể kiểm tra hợp đồng. Bộ phận tài chính có thể xem xét dòng tiền. Bộ phận thuế có thể đánh giá tác động và yêu cầu hồ sơ cần thiết. Khi các bộ phận phối hợp ngay từ đầu, doanh nghiệp sẽ giảm nguy cơ phải giải thích một cấu trúc đã được hình thành mà không có tài liệu hỗ trợ.
Điều này có ý nghĩa gì với nhà đầu tư Việt Nam tại UAE?
Đối với nhà đầu tư Việt Nam đang thành lập công ty hoặc đầu tư vào UAE, câu chuyện Corporate Tax và transfer pricing không chỉ dành cho các tập đoàn lớn. Khi doanh nghiệp phát triển, có thể xuất hiện các giao dịch giữa công ty mẹ, công ty con, cá nhân liên quan hoặc các pháp nhân tại nhiều quốc gia. Việc chuyển phí quản lý, phí dịch vụ, khoản vay hoặc các chi phí khác giữa những bên có quan hệ liên kết cần được xem xét phù hợp với quy định. Nhà đầu tư cũng nên phân biệt rõ tài sản cá nhân và hoạt động kinh doanh thông qua pháp nhân. Một cấu trúc doanh nghiệp rõ ràng ngay từ đầu thường giúp việc quản lý dòng tiền, kế toán và nghĩa vụ thuế dễ kiểm soát hơn. Nếu hoạt động liên quan đến bất động sản Dubai, nhà đầu tư càng cần xem xét toàn bộ cấu trúc sở hữu, dòng tiền, chi phí quản lý và nghĩa vụ thuế trước khi triển khai giao dịch. Với những cấu trúc xuyên biên giới hoặc có giá trị lớn, việc tham khảo chuyên gia thuế được cấp phép tại UAE là cần thiết.
Kết luận: Rủi ro thuế có thể bắt đầu trước khi hợp đồng được ký
Câu chuyện transfer pricing cho thấy rủi ro Corporate Tax tại UAE không nhất thiết bắt đầu khi doanh nghiệp nộp tờ khai. Nó có thể bắt đầu từ một quyết định rất bình thường: chọn công ty nào để ký hợp đồng với khách hàng. Sau đó, quyết định này có thể ảnh hưởng đến doanh thu, lợi nhuận, phân bổ rủi ro và cách cơ quan thuế nhìn nhận hoạt động kinh doanh. Vì vậy, doanh nghiệp nên tập trung vào bản chất thương mại của giao dịch trước khi chỉ quan tâm đến mức giá. Ai làm việc? Ai ra quyết định? Ai sử dụng tài sản? Ai kiểm soát rủi ro? Ai thực sự tạo ra giá trị? Những câu hỏi này cần được trả lời bằng hoạt động thực tế và hồ sơ được duy trì xuyên suốt kỳ tính thuế. UAE đang xây dựng một hệ thống Corporate Tax phù hợp hơn với các chuẩn mực quốc tế nhưng vẫn duy trì môi trường kinh doanh cạnh tranh. Đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế, hiểu đúng hệ thống này sẽ giúp hạn chế rủi ro, nâng cao khả năng tuân thủ và đưa ra quyết định kinh doanh có cơ sở hơn. Trong bối cảnh thị trường UAE tiếp tục thu hút vốn quốc tế, việc kết hợp giữa chiến lược kinh doanh, quản trị thuế và cấu trúc pháp lý sẽ ngày càng quan trọng, đặc biệt với những doanh nghiệp có hoạt động liên quan đến bất động sản Dubai.
